BIST ve Global Piyasalar: Görünür Olan ve Olmayan Bağlar

BIST 100 analizini sadece kendi grafiğine bakarak yapmak, yarım kalmış bir analiz yapmaktır. Global piyasalar ile Türk borsası arasındaki ilişki zaman zaman gizli kalsa da daima mevcuttur. Sürpriz hareketlerin çoğu, dış bağlamı görmemiş trader'ın yaşadıklarıdır.

Birinci bağ: USD/TRY kuru. Türk lirasının dolar karşısındaki hareketleri, BIST 100'ün dolar bazlı performansını doğrudan etkiler. Kur yükselirken BIST TL bazında artabilir ama dolar bazında düşüşte olabilir. Yerli yatırımcı TL eğrisine, yabancı USD eğrisine bakar — iki farklı hikâye.

İkinci bağ: Global risk iştahı. S&P 500, NASDAQ ve emerging market endeksleri ile BIST arasındaki korelasyon, piyasa rejimine göre değişir. Risk-on dönemlerinde korelasyon yüksek (0.6-0.7), risk-off dönemlerinde BIST göreceli olarak daha fazla satılır — yabancı para çıkışıyla.

Üçüncü bağ: VIX (Volatilite Endeksi). Korku endeksi 20 üstüne çıktığında BIST tipik olarak baskı altında kalır, 15 altında olduğunda alıcı baskısı normal. VIX'in seviyesinden çok ani sıçramaları (gün içi %25+ artış) BIST için kritik uyarı sinyalidir.

Dördüncü bağ: ABD 10 yıllık tahvil yield'ı. Yükselen yield = dolar güçlenmesi = emerging market sermaye çıkışı = BIST baskısı. %4.5 üstüne çıkan US 10Y, tarihsel olarak BIST için negatif bir bağlamdır. Yield TCMB faizi ile birlikte okunur — faiz makası TL'nin dolar karşısında yönünü belirler.

Beşinci bağ: Emtia fiyatları. Özellikle altın ve petrol BIST'in bazı sektörlerini doğrudan etkiler. Bankacılık hisselerini bond yield'ları, sanayi hisselerini ise emtia fiyatları belirler. Yükselen petrol ulaştırma maliyetini, yükselen altın bankacılık net pozisyonunu etkiler.

Sektörel rotasyon BIST'in global etkisini somutlaştırır. ABD'de teknoloji satıldığında BIST teknoloji hisseleri (Logo, Aselsan) de baskı altında kalır. EU'da bankacılık güçlendiğinde BIST bankacılık da pozitif ayrışabilir. Sektör seçimi yaparken global sektör rejimi göz önünde tutulmalı.

BIST açılış öncesi 3 dakikalık global checklist: (1) US futures ne durumda (S&P, NASDAQ)? (2) DXY ve USD/TRY günlük değişim? (3) Asya endeksleri (Nikkei, Hang Seng) nasıl kapandı? (4) VIX seviyesi? (5) Önemli haber/karar var mı (Fed, TCMB, OPEC)? Bu 5 soruya cevap verilmeden açılış yapılmamalı.

BIST işlem saatleri ve seans çakışması: BIST açılışı 10:00 — Avrupa açılışı 10:00 ile çakışır, ilk saat global EU haberlerine duyarlı. ABD açılışı 16:30 ile BIST son saatte çakışır — 16:30 sonrası ABD piyasası BIST'i sürükler. Bu çakışmalar BIST hareketlerinin %60'ını açıklar.

Pratik öneri: BIST 100 analizi yaparken USD/TRY, S&P 500, US 10Y yield ve XAU/USD (altın) grafiklerini de açık tutun. Bu dört varlık birlikte dış bağlamı oluşturur ve BIST'in iç dinamiklerini daha net yorumlamanızı sağlar.